سلامت اداری به قلم علی رحیمی مسئول امور اداری


سلامت اداری

شاید بتوان سلامت اداری را تضمین سیستماتیک روش ها و نظام های اداری و تشکیلاتی دانست که نه تنها به شکلی رضایت بخش و بلکه کاملا موثر و بهره ور در تامین اهداف از منابع موجود بهره برداری نماید.

همواره در بررسی سلامت اداری دو  عامل مهم اثرگذار هستند و پیامدهایی با علائم مشترک نشان می دهند.

1-ضعف سیستماتیک نظام مدیریتی سازمان در دستیابی به اهداف ذینفعان که منجر به اشتباهاتی در جریان اداری سازمان می گردد و پیامدهای آن موازنه عدالت مدار یک نظام ادرای را دستخوش مخاطره می کند.  

2-فرصت طلبی از ضعف مدیریتی در ساختار تشکیلات اداری و مدیریتی و نهاد نظارتی به منظور نیل به اهداف شخصی (فساد)) .

منظور از سلامت اداری چیست؟

 سلامت اداری وضعیتی است که در آن، فساد اداری در عملکرد یک سازمان دولتی به میزان قابل قبولی کاهش یافته باشد. بانک جهانی و سازمان‌های بین‌المللی، نظیر سازمان غیردولتی شفافیت بین‌المللی، فساد اداری را «سوء استفاده از مناصب دولتی در جهت کسب منافع شخصی» تعریف می‌کنند. با این حال، در متون قانونی، اعم از داخلی و بین‌المللی، تعریف دقیقی از فساد اداری صورت نگرفته است؛ «کنوانسیون مبارزه با فساد» به بیان مصادیقی از فساد اداری، نظیر ارتشا و اختلاس بسنده کرده و در قوانین داخلی، به موجب بند الف ماده یك قانون «ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد» مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال 1390، فساد اداری به کسب منفعت با نقض قوانین یا از طریق ایراد ضرر به منافع عمومی تعریف شده است. با این حساب به نظر می‌رسد فساد اداری را می‌توان به اعمال خلاف قانونی که سازمان‌ها را از هدف اصلی خود خارج و در خدمت منافع شخصی افراد قرار می‌دهد، تعریف کرد.

برای تحقق سلامت اداری نیازمند تصویب چه قوانینی هستیم؟

تدوین سیاست حقوقی در مبارزه با فساد اداری نیازمند بررسی ریشه‌های فساد اداری در سازمان‌های دولتی است. بخش عمده‌ای از دلایل بروز فساد اداری را باید در ساختار ناسالم سازمان‌های اداری جست‌وجو کرد. عواملی نظیر مداخله غیرضروری دولت در امور اقتصادی، نبود شفافیت در امور اداری، ضعف در جذب نیروهای انسانی کارآمد، کافی نبودن حقوق و مزایای کارکنان دولتی را می‌توان زمینه‌ساز بروز فساد در بروکراسی اداری تلقی کرد. البته در قوانین فعلی، ظرفیت‌سازی مناسبی برای رفع این نقاط ضعف صورت گرفته و برخی از الزامات «سیاست‌های کلی نظام اداری» از قبیل شایسته‌سالاری نظام اداری الکترونیک (بند 15)، شفاف‌سازی (بند 18)، با این رویکرد تدوین شده است

از سوی دیگرتکالیفی نیز در قانون «ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد» مقرر شده است. برای نمونه، ماده 3 این قانون، ادارات دولتی را مکلف کرده است تا مراحل اخذ مجوزها و متن قرارداد‌های اداری را در معرض دید عموم قرار دهند. بخش دیگری از دلایل بروز فساد اداری، به ضعف نظارت بر سازمان‌های دولتی باز می‌گردد که کارآمد‌سازی این رویکرد، می‌تواند هم در پیشگیری از فساد اداری و هم در جبران ضررهای مالی و معنوی واردشده موثر باشد.

نظارت بر ادارات دولتی برای تحقق سلامت اداری از سوی چه ارگان یا نهادی صورت می‌پذیرد؟

در نظام حقوقی ما، سازمان‌های نظارتی گوناگون و البته شیوه‌های نظارتی متفاوتی برای این منظور پیش‌بینی شده است که می‌توان آنها را به نظارت‌های درون‌سازمانی و برون سازمانی تقسیم کرد. منظور از نظارت درون سازمانی، نظارتی است که مرجع نظارت‌کننده بخشی از سازمان موضوع نظارت محسوب می‌شود. این نوع نظارت را نیز می‌توان به نظارت سلسله مراتبی و نظارت از طریق مراجع شبه‌قضایی تقسیم کرد. در نظارت سلسله مراتبی، قانون‌گذار اختیار نظارت را به مقامات مافوق اداری واگذار می‌کند؛ برای نمونه، مواد 91 و 92 «قانون مدیریت خدمات كشوری» مدیران بلافصل کارکنان اداری را مسئول نظارت بر آنان تلقی و ضمن ممنوعیت اخذ هرگونه رشوه، مدیران ارشد اداری را مکلف کرده است تا از طریق اعزام بازرسان اداری از سلامت اداری اطمینان حاصل و در صورت گزارش بازرسان مبنی بر اخذ رشوه، کارمند دولتی را به مجازات‌های اداری محکوم کنند. نوع دیگری از نظارتِ درون سازمانی، نظارت شبه‌قضایی است. در قوانین فعلی، این نوع نظارت بیشتر از سوی «هیات‌های رسیدگی به تخلفات اداری» صورت می‌گیرد. تبصره 3 ماده 9 «قانون‌ رسیدگی‌ به‌ تخلفات‌ اداری» تاکید می‌کند که این هیات‌ها، نماینده‌ دولت‌ در هر یك‌ از دستگاه‌های مشمول‌ این‌ قانون‌ هستند. بنابراین، نظارت این هیات‌ها را نمی‌توان یک نظارت برون سازمانی تلقی کرد. در ماده 8 این قانون، بسیاری از آنچه آن را به عنوان فساد اداری می‌شناسیم، از قبیل اخاذی (بند 5)، اختلاس (بند 6)، افشای اسناد محرمانه (بند 11)، ارایه گواهی خلاف واقع (بند 16) و اخذ رشوه (بند 17) به عنوان تخلف اداری تلقی شده و رسیدگی به آن‌ها در صلاحیت این هیات‌ها قرار گرفته است.

علاوه بر نظارت درون‌سازمانی، نهادهای نظارتی مستقل نیز بر سالم‌سازی محیط اداری نظارت دارند. این سازمان‌ها دارای روش‌های نظارتی مختلفی هستند. همچنین در سال 1387، با درخواست ریاست محترم سازمان بازرسی کل کشور و تجویز آن از سوی مقام معظم رهبری و برای اشتراک مساعی، همکاری و جلوگیری از موازی کاری دستگاه‌های نظارتی، شورای دستگاه‌های نظارتی كشور تشکیل شده که یکی از اهداف این شورا همکاری مراجع نظارتی در مبارزه موثر با فساد است. افزون بر آن، سازمان بازرسی کل کشور و همچنین مراجع قضایی را می‌توان از عمده مراجع برون‌سازمانی نظارت بر دستگاه‌های اداری تلقی كرد.

وضع سلامت اداری در ایران در مقایسه با سایر کشورها چگونه است؟

لازم به ذكر است كه مقایسه وضع فساد اداری در ایران و سایر کشورها نیازمند داشتن اطلاعات آماری از میزان فساد، برنامه‌های در حال اجرا برای پیشگیری و فسادهای کشف شده است؛ این درحالی است که تا کنون سازمان‌های داخلی گزارشی از میزان فساد اداری در ایران منتشر نکرده‌اند. اما برخی از نهادهای بین‌المللی، نظیر سازمان غیر دولتی شفافیت بین‌المللی، گزارش‌های سالیانه‌ای از رتبه کشورها در مبارزه با فساد ارایه می‌دهند که در گزارش سال 2012 این سازمان، در بین 178 کشور، دانمارک، فنلاند و نیوزلند به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم سلامت اداری و کشورهای سومالی، کره شمالی و افغانستان نیز به ترتیب رتبه‌های 176 تا 178 را کسب کرده‌اند. به موجب این گزارش، کشور ایران رتبه 138 را احراز کرده است. البته باید گفت صرف نظر از اینکه نوع تحصیل اطلاعات در این رتبه‌بندی چندان قابل اطمینان نیست؛ به نظر نمی‌رسد که این آمایش قادر به ترسیم دقیق ابعاد فساد در ایران باشد. مهم‌ترین ایراد وارد به این رتبه‌بندی، شیوه سنجش فساد در کشورهای مختلف است. این سازمان در تحلیل‌های خود، از شیوه تحصیل اطلاعات از طریق نظرسنجی از فعالان اقتصادی و سیاسی استفاده می‌کند که به نظر می‌رسد، نمی‌توان به اطلاعات حاصل از آن به عنوان یک معیار دقیق سنجش فساد استناد کرد. برای نمونه در گزارش 2012 این سازمان، سنجش میزان فساد در ایران، تنها با بهره‌گیری از نظر سنجی از شش مرجع صورت گرفته است.

دلیل اصلی تخلف یك كارمند در اداره یا سازمان خود چیست؟ آیا كم بودن حقوق كاركنان می‌تواند دلیل بر بروز تخلف در اداره شود؟

تخلفات اداری دارای مصادیق مختلفی هستند که برخی از مصادیق آن را نمی‌توان فساد اداری، به معنی دقیق کلمه تلقی كرد. در آن بخش از تخلفات اداری که متضمن فساد اداری نیز ارزیابی می‌شود، ممکن است کارکنان اداری به دلایل مختلفی مرتکب تخلف شوند که یکی از این دلایل، سطح پایین حقوق و مزایای کارکنان دولتی است. علاوه بر آن، میزان فساد اداری می‌تواند با متغیرهایی نظیر تعهدات اخلاقی کارکنان دولتی، سطح اخلاق عمومی، میزان گسترش فساد در جامعه، میزان واکنش عمومی در برابر فساد در ارتباط باشد.

ویژگی های نظام اداری سالم:

ـ سازمان ها باید براساس نیاز حقیقی جامعه شکل گیرند.

ـ مأموریت های اصلی باید به عنوان نیروی محرکه تلقی شوند.

ـ نیروی انسانی شاغل در سازمان ها باید افرادی با دانش، مهارت، خشنود و باانگیزه باشند.

ـ نظام ها و قوانینی که وضع می شوند باید از نقش انگیزنده ای برخوردار باشند.

ـ در یک نظام اداری سالم باید به پیشگیری بیش از درمان اهمیت داده شود.

ـ در ارزیابی عملکردها نیز باید به ستاده های حقیقی توجه شود.

ـ مکانیزم های بازار را باید به مکانیزم های بوراکراتیک ترجیح داد.

به جلب رضایت ارباب رجوع باید اهمیت زیادی قائل شد.

ـ نظام شایسته سالاری در این نوع نظام ها باید حاکم بوده و پرداخت ها نیز بر مبنای عملکرد باشد نه وقت.

توجه به بازخورد عملکردها و ارزیابی مستمر آن نیز یکی دیگر از ویژگی های مهم نظام اداری سالم محسوب می شود.بنابراین نظام اداری سالم، نظامی کارآفرین و شاد است که به رفاه و آسایش فکری، جسمی، خشنودی و انگیزش مثبت نیروی انسانی در کنار تولید کالا و ارائه خدمات براساس نیاز واقعی ارباب رجوع و همچنین به کیفیت، کمیت و سودآوری منطقی آن نیز توجه خاص دارد

                                                                                        با تشکر فراوان    علی رحیمی ناغانی

 

ارسال دیدگاه



افراد آنلاین: 6 | بازدید امروز: 41 | بازدید دیروز: 137 | بازدید کل: 419864
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شهرداری ناغان می باشد.